باره فرموده : « وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ » « 1 » ، و در اين معنا آيات ديگرى است كه از خراب شدن دنيا خبر مىدهد ، و يا خبر مىدهد از اينكه زمين و آسمان به زمين و آسمانى ديگر مبدل مىگردد ، و ستارگان فرو مىريزند ، و آياتى ديگر از اين قبيل . و اگر تحديدى هم آمده به نوعى تشبيه و تمثيل آمده ، نظير آيه زير كه مىفرمايد : « * ( كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَها لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً أَوْ ضُحاها ) * - وضعشان چنين است كه وقتى قيامت را مىبينند گويى جز شبى و يا شبى و پاسى از روز آن درنگ نكردند » . و يا مىفرمايد : « وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ ما لَبِثُوا غَيْرَ ساعَةٍ » « 2 » ، آن گاه حق مطلب را در آيه زير بيان نموده مىفرمايد : « وَقالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالإِيمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتابِ اللَّه إِلى يَوْمِ الْبَعْثِ فَهذا يَوْمُ الْبَعْثِ » « 3 » . در كلام خداى تعالى در مواضعى به آنچه گفته شد اشاره شده ، و آن مواضعى است كه خبر مىدهد قيامت جز به ناگهانى و بدون خبر قبلى نمىآيد ، مانند آيه زير كه مىفرمايد : « ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً يَسْئَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْها ، قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّه وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ » « 4 » ، و آياتى ديگر . و اين وجه ، وجه عميق و دقيقى است ، كه درك بيشتر آن احتياج به تدبرى كافى دارد تا به وسيله آن اشكالى كه ممكن است به ذهن برسد حل گردد ، و آن اشكال اين است كه : اين وجه با ظواهر عده اى از آيات قيامت نمىسازد ، لذا سفارش مىكنم كه در آيه زير نيز به دقت نظر كنيد . « لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ » « 5 » و همچنين آيات ديگرى كه در اين معنا هست ، و يارى كننده ، خدا است . * ( « إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ يَخْشاها » ) * يعنى ما تنها اين تكليف را به عهده تو گذاشته‌ايم كه افرادى را كه دلواپس قيامتند از

--> ( 1 ) در صور دميده مىشود پس هر كس كه در آسمانها و زمين است هلاك مىشود . سوره زمر ، آيه 68 . ( 2 ) روزى كه قيامت به پا مىشود مجرمين سوگند مىخورند كه بيش از يك ساعت درنگ نكردند . سوره روم ، آيه 55 . ( 3 ) و آنهايى كه علم و ايمانشان داده بودند ، ( در پاسخ ) مىگويند ، نه ، شما در حساب خدا از روزى كه مرديد تا روز قيامت درنگ كرديد ، و همين است روز قيامت . سوره روم ، آيه 56 . ( 4 ) قيامت در آسمانها و زمين سنگين است ، و به سراغتان نمىآيد مگر به ناگهانى ، مردم از تو از وقت آن مىپرسند ، كه گويا تو تاريخ آن را مىدانى ، بگو علم آن تنها نزد خداى تعالى است ، و ليكن بيشتر مردم نمىدانند . سوره اعراف ، آيه 187 . ( 5 ) سوره ق ، آيه 22 .